Biashara

Biashara inahusu ununuzi na uuzaji wa bidhaa na/au huduma.

Mifano ya bidhaa ni kama vile nguo, magari, chakula n.k.

Mifano ya huduma ni kama vile bima, simu n.k.

Kwa kawaida lengo la msingi la kufanya/kupiga biashara ni kupata faida ingawa mara kwa mara, hasara hupatikana.

Biashara inaweza kuwa ya kitaifa (hufanywa katika taifa moja) na pia ya kimataifa (hufanywa baina ya mataifa zaidi ya moja).

Msamiati wa biashara

1. Faida/tijara/kivuno/chumo/ziada -Pato libakialo baada ya kuondoa ghara•ma za kufanya biashara k.v. ununuzi na usafirishaji.

2. Hasara -Ukosefu wa faida; Hali ya kupoteza pato au mali katika biashara.

3. Bei -Kiwango cha pesa kununulia au kuuzia bidhaa au huduma fulani.

4. Uuzaji wa rejareja -Uuzaji wa kiasi kidogo kidogo.

5. Uuzaji wa jumla -Uuzaji wa kwa pamoja.

6. a) Bei rafi - Bei ambayo haipunguzwi. b) Kipimo rafi - Kipimo ambacho hakipunguzwi. c) Bei ya kuruka - Bei isiyokubalika kisheria/haramu.

7. Raslimali - Ujumla wa mali yaanyomi•likiwa na mtu au nchi.

8. Malighafi -Mali yanayotumika kuten•geneza vitu vingine k.m. pamba ni malighafi ya kutengenezea nguo.

9. Maliasili -Utajiri kama vile madini, misitu, maziwa, mito, anga vinavyopatikana katika mazingira.

10. Uwekezaji - Kutumia pesa/mali ili kuza•lisha fedha/mali zaidi.(ilikupata faida).

 

Msamiati wa biashara

11. Kitegauchumi - Rasilmali k.v. kiwanda inayotumika kuzalisha mali.

12. Ujasiriamali -Uwekezaji mtaji katika biashara.

13. Mtaji -Mali ya kuanzisha biashara au kuipanulia.

14. Ulanguzi -Ufichaji wa bidhaa ili bei yazo iruke.

15. Magendo -Upigaji biashara kwa njia haramu/isiyo halali.

16. Chenji -Pesa zinazobaki baada ya kununua kitu.

17. Maduhuli - Bidhaa ambazo hununuliwa kutoka nchi za nje.

18. Mahuruji - Bidhaa zinazouzwa nchi za nje.

19. Ushuru - Kodi ya kuingiza bidhaa nchi•ni au kuziuza/Ada ya forodha.

20. Ruzuku - Pesa zinazotolewa na serikali kwa idara mbalimbali ili kujiendeleza.

 

Msamiati wa biashara

21. Mshtiri - Mnunuzi.

22. Mteja -Aendaye kununua bidhaa au huduma.

23. Wakala -Ajenti.

24. Utandawazi -Utaratibu wa mataifa kushirikiana katika nyanja mbalimbali k.v. biashara.

25. Ubinafsishaji -Hali ya kusababisha mali ya umma imilikiwe na watu binafsi.

26. Ubia -Ushirikiano wa watu wawili au zaidi katika shughuli k.v. ya biashara.

27. Hawala - Hundi/cheki. 28. Amana - Kitu unachomwekea mwenza•ko hadi atakapokihitaji.

29. Turuhani/kipunguzo – Kiwango kina•chotolewa kutoka katika bei iliyotangazwa.

30. Ikfisadi -Uangalifu katika kutumia fedha/mali.

 

Msamiati wa biashara

31. Ubepari -Mfumo wa uchumi ambao unawawezesha watu wachache kumiliki raslimali na vitegauchumi.

32. Ukiritimba -Hali ya kuzuia wengine kufanya biashara au kushindana katika biashara.

33. Dukakuu - Duka kubwa ambapo wateja hujichukulia bidhaa watakazo kutoka rafuni.

34. Hisa - Sehemu ya mtaji katika biashara.

 

Zoezi: Eleza maana ya maneno yafuatayo.

1. Chenji

2. Piga bei

3. Tia bei

4. Patana bei

5. Mrabaha

6. Mgavi

7. Keshia

8. Mkopo

9. Keshi

10. Uzalishaji