Jikoni

Jikoni

Jikoni ni mahali mwa upishi.

Jikoni munaweza kuwa katika shule, nyumba au hata katika hoteli.

 

Msamiati wa jikoni

  • Jiko – chombo cha kupikia. Jiko linaweza kuwa la makaa, kuni, stima, mvuke, gesi na hata la jua.
  • Seredani – jiko la makaa.

  • Mafiga/mafya – mawe matatu ya jiko la kuni.

  • Uchaga – sehemu ya kuwekea kuni.

  • Dohani – mfereji wa kutolea moshi jikoni.

  • Karo – sehemu ya jikoni ya kuoshea vyombo.
  • Mwiku/kiporo/ bariyo/uporo – chakula kilicholala mpaka asubuhi.
  • Ukoko – mabaki/ masazi ya chakula yanayoganda kwenye chombo kilichopikia chakula hicho.
  • Staftahi – kifunguakinywa
  • Kisabeho – chakula cha asubuhi.
  • Kishuka/ chamcha – maakuli ya adhuhuri
  • Kilalio/chajio – chakula cha jioni
  • Masizi – unga mweusi wa makaa au moshi ambao aghalabu hupatikana kwenye sufuria au chungu cha kupikia.

  • Utandu – masalio yaliyomwagika chakula kinapopikwa.
  • Viungo – vitu vinavyotia chakula ladha au harufu nzuri k.m. chumvi, kitunguu, iliki, karafuu, masala, bizari, tui,
  • Mlale – Utandabui mweusi utokanao na moshi jikoni.
  • Chungu – chombo cha kupikia.
  • Kata – chombo cha kuchotea maji mtungini.
  • Mbuzi – chombo cha kukunia nazi.
  • Susu – chombo cha kuwekea sahani au chungu.
  • Mwiko – kifaa cha kupakulia, kusongea au kukorogea chakula.
  • Buli/birika – chombo cha kutilia chai au kinywaji kingine.
  • Kinu – chombo cha kusagia nafaka, viungo n.k.
  • Kikaango – chombo kinachotumiwa kukaangia vyakula k.v. chapati au mayai.
  • Kifumbu/kunguto,kichujio – chombo cha miyaa cha kuchujia nazi.

 

  • Kikamulio – kifaa cha kukamulia matunda ili kuyatoa maji yake.
  • Deste – Sahani kubwa ya kuwekea halua.
  • Degi – sufuria kubwa ya kupikia chakula kingi.
  • Sinia – sahani kubwa ya mviringo itengenezwayo kwa madini – hutumika kupakulia chakula.
  • Chano/fua – sinia kubwa ya ubao ya kupakulia chakula.
  • Tanuri – jiko la kuokea mikate.
  • Jokofu/friji/ jirafu – chombo mfano wa kabati chenye mtambo wa kuleta baridi na kuhifadhi aghaabu vyakula.
  • Kihoro – sahani ya mti.

Vitendo jikoni

  • Kukoka moto – Asha moto.
  • Kupuliza moto – Kusababisha moto uwake kwa nguvu zaidi.
  • Kuzima moto – kupoesha moto.
  • Kuteleka/ kuinjika – kuweka chungu juu ya jiko.
  • Kuepua – kuondoa chungu juu ya jiko.
  • Kutokosa – kuchemka Kutokota – chemka kwa nguvu.
  • Kupepeta – rusharusha nafaka katika ungo kuondoa makapi

ZOEZI A.

Jibu maswali yafuatayo kwa kutumia maneno uliyopewa. masizi, jokofu au jirafu, mafiga au mafya, kilalio au chajio, staftahi au kisabeho, ukoko, kuteleka au kuinjika, kiporo, kepua au kudeua, masizi, mlale

1. Yale mawe matatu ya jikoni huitwa ____

2. Kitendo cha kuweka chombo kama vile sufuria juu ya moto tayari kupikia huitwa __________.

3. Ule uzi unaotokana na moshi jikoni huitwa ___________.

4. Kitendo cha kuondoa chungu jikoni ni __________.

5. Mashine ya barafu inayotumika kuhifadhia chakula au kufanya vinywaji viwe baridi huitwa __________.

6. Mabaki ya chakula kwenye chungu ni ______.

7. Chakula cha asubuhi huitwa _________.

8. Chakula kilicholala huitwa __________

9. Ungaunga mweusi unaopatikana nje ya chungu cha kupikia ni __________.

10. Chakula cha jioni huitwa __________.

B. Jaza pengo kwa kutumia jawabu mwafaka. kudondoa, kiliungua, huandaa, kupekecha, kupasha moto, kutokota, kukoka, kumenya, mwale, kupuliza moto

1. Mama ____ chakula mezani baada ya kukipika.

2. Ilinibidi ____ maji hayo ili niyaogee kwani yalikuwa baridi kama barafu.

3. Dadangu alipomaliza ____ alipika uji wa kitinda mimba wetu.

4. Mama aliniagiza nizidi ____ ili chakula kiive haraka.

5. Baada ya chakula ____ niliuzima moto na kukiepua.

6. Baada ya ____ viazi hivyo, tuliviosha na kuvikaanga.

7. Nilipotoka shuleni, nilianza ____ mchele kisha nikauweka chunguni.

8. Baba aliamua ____ maziwa ili kutoa mtindi

9. Tulitumia alasiri yote jikoni tukipanguza ____ ulioshikilia kutani.

10. Chakula hicho ____ mpishi alipokawia kurudi jikoni kuuzima moto.



  • K.4.12.1 by Unknown used under Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License
  • Dohani by https://cloud.google.com & eLimu used under CC_BY-SA
  • Mafiga-mafya by amazingkisumu.co.ke & eLimu used under CC_BY-SA
  • Seredan by www.prx.org & eLimu used under CC_BY-SA
  • Uchaga by www.findinglife.ca & eLimu used under CC_BY-SA

  • Creative Commons License
    All work unless implicitly stated is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.